Mijn kantoorgenoot, met wie ik samen nog maar enkele jaren geleden zijn moderne woning ‘onder architectuur’ ontwierp, had zijn oog laten vallen op één van de historische panden uit de Tweede Wereldoorlog welke het Vaneker in Enschede rijk is. Tegelijkertijd met de 17 nieuwe kavels medio april 2021 werden ook drie historische gebouwen, Z5, Z78 en Z79 op de markt gebracht. De panden Z78 en Z79 zijn aantrekkelijk gelegen aan een klein meertje. Mijn collega ging voor Z79 welke voor € 575.000,=  K.K. werd aangeboden en wilde daarin woon- en kantoorruimte realiseren. 

Het is een pand met een robuuste eenvoudige architectuur;  Afmetingen van ongeveer 14 x 24 meter uitwendig en een hoogte van iets meer dan 9 meter. Daarmee heeft deze bouwmassa een bruto volume van ongeveer 2200 m3.

Z79 Vaneker: Plattegrond

De voorgevel toont een strenge ritmiek: vier grote gevelopeningen van ruim vijf meter breedte waarachter vroeger waarschijnlijk zwaar materieel gestald stond, gescheiden door gemetselde penanten van 68 cm. Deze ‘deuren’ zijn bijna 3,6 meter hoog.  De overige gevels hebben kleinere, bijna vierkante gevelopeningen van ruim een meter breed en vanaf een hoogte van 2,3 meter boven Peil, overal in dezelfde gevel-ritmiek.

Het pand heeft een tot de verbeelding sprekend houten vakwerk als ondersteuning van de kap. De onderste van de serie van boven elkaar gelegen trekbalken zouden als verdiepingsvloer kunnen dienen en liggen op een hoogte van 4,4 meter boven Peil.  Deze onderste trekbalken worden op regelmatige afstand ondersteund door gemetselde kolommen op de begane grond van 57 cm in het vierkant en bijna vier meter hoog.

Z79 Vaneker: Opmetingstekening

Het vereist enige aanpassing in enkele diagonalen van het vakwerk om de verdieping functioneel te kunnen gebruiken maar dan heb je ook een grotendeels origineel historisch element dat via vides op meerdere plaatsen in de woning vanaf de begane grond zichtbaar is.  Met respect voor de overige houten staanders, spanten en diagonalen kan een aantrekkelijke verdieping worden ingericht met veel extra ‘ruimte’.

Z79 Vaneker: studie indeling begane grond en verdieping

Natuurlijk kan er ook een volledig nieuwe constructie worden ingebracht ter ondersteuning van het dak om nog meer ruimte onder de kap productief te kunnen benutten maar dat geeft andere uitstraling in het interieur. Sowieso zullen er dakramen worden aangebracht t.b.v. het nieuwe gebruik.

Verder ligt het voor de hand om in de huidige gevels in te grijpen: De grote gevelopeningen kunnen aantrekkelijk worden ingedeeld met grote glaspuien, al dan niet plaatselijk voorzien van dichte panelen. De dagkanten van de hoog aangebrachte kozijnen in de achtergevel (of evt. ook overige gevels) kunnen naar beneden toe worden ingezaagd zodat er hoge, smalle kozijnen ontstaan tot op de grond (‘Peil’).  Ook kan er in de achtergevel een grotere uitsnede in de gevel worden gemaakt t.b.v. een groot glasoppervlak met uitzicht op het meertje of een naar binnen ‘gevouwen’ pui t.b.v. een veranda terras.

Horizontale ‘uitsnedes’ t.b.v. glaspui, een reeks dakramen of zonnepanelen passen in een lange gevel

In de bijgevoegde schetsen zijn de opmetingstekeningen te zien en wat plattegrondstudies van een mogelijke toekomstige, ruime woning, met respect voor de hoofdstructuur van de kapconstructie. 

Mijn collega heeft uiteindelijk afgezien van dit pand en denkt opnieuw in moderne richting.

Alexander Gathier, architect te Enschede, 4 mei 2021.